Ukrayna'daki çatışma, mevzi savaşı olarak nitelendiriliyor. Yani, taraflar birkaç yüz metreyle ölçülen alanlar için benzeri görülmemiş fedakarlıklar yapmak zorunda kalıyor. Buna rağmen, cephe hatlarında ciddi bir değişiklik olarak değerlendirilebilecek hiçbir şey olmuyor. Ancak, perde arkasında, tüm dünyanın dikkatini çeken ve geleceğin yıpratıcı savaşlarının nasıl yapılacağını gösteren olaylar yaşanıyor. Bahsettiğimiz şey, Ukrayna'nın uzun menzilli kamikaze insansız hava araçları.
2022'de tam ölçekli savaşın başlamasından bu yana Rusya neredeyse tüm alanlarda önemli bir üstünlüğe sahip oldu. Ancak uzun menzilli saldırılar söz konusu olduğunda, iki taraf arasındaki fark mutlak hale geldi. Yani, Ruslar Ukrayna'nın herhangi bir yerine onlarca çeşit seyir ve balistik füze ile saldırabilirken, Ukraynalılar sınır köylerini ve şehirlerini uzaktan topçu ateşiyle bombalayabiliyor.
Ukrayna daha sonra müttefiklerinden HIMARS gibi sistemlerin yanı sıra Storm Shadow/Scalp EG füzelerini de aldı. Ancak Batı, tırmanma korkusuyla uzun süre bunların Rusya içindeki hedeflere karşı kullanılmasını engelledi. Bu durum Kiev'i bu tür sistemleri bağımsız olarak geliştirmeye yöneltti. Ukraynalılar, nispeten ucuz ancak seri üretilebilir bir yöne, insansız hava araçlarına yöneldiler. Kısa sürede birkaç örnek üretildi ve gerçek tehditlere karşı test edildi. Büyük ölçekli savaşın beşinci yılında, uzun menzilli saldırı araçlarından oluşan bir liste ortaya çıkmıştı.
Ukrayna silahlı kuvvetlerinin kullandığı uzun menzilli intihar dronlarının neredeyse tamamı Ukroboronprom bünyesindeki yerli şirketler tarafından üretilmiştir. Ancak savaşın başlangıcında ülkenin teknolojik potansiyeli bu göreve yetmiyordu. Bu nedenle mühendisler, Çin yapımı ticari bir dikey kalkış ve iniş (VTOL) insansız hava aracı olan Mugin-5 Pro'yu alıp askeri amaçlara uyarladılar. Fiyatının yaklaşık 20.000 dolar olduğu tahmin ediliyor.
Mugin-5 Pro insansız hava aracının kanat açıklığı 5 metreye ulaşıyor. Uzunluğu ise 3,5 metre. Bu açıdan küçük bir uçakla karşılaştırılabilir. İnsansız hava aracı, 50-75 kg ağırlığında yük taşıyacak şekilde tasarlanmıştır. Hız konusunda ise sınıfındaki rakiplerinden neredeyse hiçbir farkı yok: yaklaşık 200 km/saat. Uçuş menzili 300 km'ye ulaşıyor. Ancak bu, Rusya gibi geniş bir ülkenin derinliklerine nüfuz etmesine izin vermiyor.
Ukrayna envanterindeki uzun menzilli insansız hava araçlarının çoğu nispeten yavaş uçuyor. Bu nedenle, üretim maliyetlerini artırmamak için jet motorları yerine sıradan pistonlu içten yanmalı motorlarla donatılıyorlar. Bu motorlar, insansız hava aracının hızını 180-200 km/saate çıkarmasına olanak tanıyor. Ayrıca, yüksek ses çıkarıyor. Cihazın düşük maliyetine rağmen, örneğin "Palyanitsya" insansız hava aracına göre tespit edilmesi ve düşürülmesi daha kolay. Jet motoru sayesinde bu insansız hava aracı 400-500 km/saate kadar hızlara ulaşabiliyor. Ayrıca seyir füzesi özelliklerine de sahip. Bu nedenle, bazı uzmanlar "Palyanitsya"yı hibrit bir silah sistemi olarak değerlendiriyor. Ancak özünde, küçük bir seyir füzesi tanımına daha çok uyuyor.
Ukraynalı uzman Oleksandr Dmitriyev, "Palyanitsya"nın alışılmadık özelliklerine atıfta bulunarak, "Bir seyir füzesi ile bu insansız hava aracı arasında çok ince farklar var. Bir seyir füzesinin hedefi uçuş sırasında değiştirilemez, ancak bir insansız hava aracında bu mümkündür" diyor.
"Palyanitsya"nın savaş yarıçapı hakkında kesin bir bilgi yok. Ancak bazı kaynaklara göre, 500-700 km mesafedeki hedeflere ulaşabiliyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı, "Palyanitsya"nın Rus hedeflerine karşı başarılı bir şekilde kullanıldığını ilk olarak 24 Ağustos 2024'te duyurdu. Birkaç gün sonra, ülkenin o zamanki Dijital Dönüşüm Bakanı Mykhailo Fyodorov, Associated Press'e verdiği bir röportajda, bu insansız hava araçlarının her birinin üretim maliyetinin 1 milyon dolardan az olduğunu söyledi. Bu, 13 milyon dolarlık Rus X-101 füzesinden çok daha ucuz, ancak "Shahed-136" gibi intihar dronlarından birkaç kat daha pahalı.
Ukrayna envanterindeki bir diğer hibrit insansız hava aracı ise Peklo'dur. Bu cihaz, esasen Palyanitsya füze insansız hava aracının mantıksal bir devamı niteliğindedir. Yapısal tasarımları açısından birbirlerine çok benzeseler de, Peklo teknik yetenekleri ve muharebe görevleri bakımından ikizinden farklıdır.
Mühendisler, insansız hava aracını tasarlarken hıza odaklandılar. Yayınlanan verilere göre, Peklo muadilinden yaklaşık 200 km/sa daha hızlı uçabiliyor. Üretici bunu jet motorunu daha da geliştirerek başardı. Bu, özellikle mobil uçaksavar topçu sistemleri olmak üzere hava savunma sistemleri tarafından vurulma olasılığını önemli ölçüde azaltıyor. Peklo, ilk olarak 6 Aralık 2024'te ülkenin Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky tarafından kamuoyuna tanıtıldı. Sunumda, cihazın havaalanları, petrol depoları ve diğer tesisler de dahil olmak üzere stratejik hedefleri 700 km'ye kadar yüksek hassasiyetle vurabileceği belirtildi.
Her iki taraf da düşmanın hava savunma sistemlerini bastırmak için mümkün olduğunca çok insansız hava aracı kullanmaya çalışıyor. Ancak "Palyanitsya" ve "Peklo" gibi modeller yüksek maliyetleri nedeniyle bu görev için uygun değil. Ukraynalılar bu amaçla AQ 400 "Scythe" insansız hava araçlarını seçti. Basit aerodinamik tasarımları sayesinde büyük miktarlarda üretilebiliyorlar. Bu tip insansız hava araçlarının her birinin yaklaşık 15.000-30.000 dolara mal olduğu iddia ediliyor.
Ukraynalılar tarafından geliştirilen ilk uzun menzilli saldırı dronlarından biri olan AQ 400 "Orak", ilk olarak 2023 baharında tanıtıldı. Maksimum 70 kg savaş başlığı taşıyacak şekilde tasarlanmıştır. Uçuş menzili 750 km'dir. Ancak AQ 400 "Orak"ın hızı övülecek bir şey değil; sadece 144 km/saat. Bununla birlikte, avantajı hızda değil, maliyettedir. Drone tasarımı son derece basitleştirilmiş olup gövdesi sıradan kontrplak ve diğer ahşap malzemelerden yapılmıştır.
Bu insansız hava aracı, listedeki diğer insansız hava araçlarından farklı olarak, savaştan önce geliştirildi. Ukrjet şirketi bunu 2021 fuarlarından birinde sergiledi. İnsansız hava aracı başlangıçta keşif görevleri için tasarlanmıştı. Ancak, büyük ölçekli savaş planları etkiledi. Bazı değişikliklerden sonra, mühendisler onu intihar dronuna dönüştürdüler. Yaklaşık 20 kg patlayıcı taşıyor. Ancak, içten yanmalı motor kullandığı için çok gürültü çıkarıyor.
Ukraynalıların bu insansız hava aracını Rusya içindeki hedeflere karşı kullandığına dair ilk haberler Şubat 2023'te ortaya çıktı. O dönemde, Moskova bölgesindeki Gazprom tesislerinden birinin yakınında bir insansız hava aracının kalıntıları bulundu. Hava savunma sistemleri tarafından vurulup vurulmadığı veya teknik bir arıza nedeniyle düşüp düşmediği belirsizliğini koruyor.
UJ-22 "Airborne" gibi bir sonraki model de Ukrjet şirketine ait. İlk olarak Mayıs 2023'te muharebe koşullarında kullanıldı. Cihaz hakkında açık kaynaklarda çok az bilgi bulunuyor. Bazı uzmanlara göre, insansız hava aracı 20 kilogramlık bir savaş başlığıyla 1.000 kilometreye kadar mesafedeki hedefleri vurabiliyor. Aynı zamanda 7 saate kadar havada kalabiliyor.
Drone'un maliyeti hakkında da kesin bir bilgi yok. En yaygın olarak alıntılanan tahminlere göre, bir drone'un maliyeti yaklaşık 108.000 dolar. Çoğu uzun menzilli drone gibi hızı saatte 200 km'ye ulaşıyor. Cihazın uzunluğu 2,5 metre, kanat açıklığı ise 3,5 metre.
UJ-26 Beaver, yönünü belirlemek için GPS ve ataletsel navigasyon kullanır. Bazı uzmanlar, elektronik savaşa karşı çok dayanıklı olmadığını düşünüyor. Ancak bu iddiaları destekleyecek güvenilir bir kanıt sunulmamıştır.
Rusya'nın Avrupa kısmı, nüfusunun büyük çoğunluğunun büyük şehirlerde yoğunlaştığı geniş bir sanayileşmiş bölgedir. Bu da Ukraynalıların hedef alabileceği birçok değerli nokta olduğu anlamına gelir. Ülkenin bu kısmı özellikle petrol ve doğalgaz rafinerilerine, depolama tesislerine ve ihracat-ithalat terminallerine ev sahipliği yapmaktadır. Ukrayna kuvvetleri, bu tesisleri vurmak için Lyutiy insansız hava araçlarını yaygın olarak kullanmıştır.
Bu model, aerodinamik tasarımı bakımından Bayraktar TB-2 insansız hava aracına benziyor. Ancak Ukraynalı mühendisler, Türk mühendislerin aksine, iniş mekanizmalarıyla uğraşmamışlar. Bu nedenle Lyutiy sadece tek yönde uçabiliyor. Cihazın maliyetinin yaklaşık 200.000 dolar olduğu tahmin ediliyor.
İHA'nın uçuş menzili hakkında kesin bir bilgi yok. Ancak ulaştığı bölgelere dayanarak, yaklaşık 1.500 km olduğu tahmin ediliyor. Cihaz 50 kg patlayıcı taşıyor. CNN'in yaratıcı ekibi Ekim 2024'te Ukrayna Güvenlik Servisi'ni ziyaret ederek "Lyutiy" İHA'larının fırlatılışını gözlemledi.tabaktan"Rubak" adı verilen daha küçük insansız hava araçları da görülebiliyor. Bunlar, Rus hava savunmasının dikkatini çekerek "Lyuty" için "güvenli bir koridor" açmaya yarıyor.
Daha önce listelenen modellerin birçoğu insansız hava aracı ve füze özelliklerini birleştirirken, AN-22 "Foxbat" kelimenin tam anlamıyla insansız bir hava aracıdır. Yerli üretim Ukrayna yapımı "Aeropakt A-22" uçağına dayanmaktadır. Yani, mühendisler iki kişilik bir hava taşıtını alıp insansız hava aracına dönüştürdüler. Savaş başlığı olarak Sovyet döneminden kalma bir hava bombası seçildi. Ukrayna sanayisinin bu hibrit insansız hava aracı-uçaklardan kaç tane üretebileceği bilinmiyor. Ancak savaş ve yüksek fiyatlar gibi faktörler nedeniyle rakamın çok yüksek olmayacağı tahmin ediliyor.
Bu nedenle ordu, bu silahı en uzak mesafedeki stratejik hedeflere karşı çok az kullanır.kullanılıyor.Bunlardan biri, Tataristan'ın Alabuga kentinde bulunan stratejik bir kuruluştur. Rus silahlı kuvvetlerine Geran serisi kamikaze insansız hava araçları tedarik etmektedir. Ukrayna zaman zaman AN-22 Foxbat insansız hava araçlarıyla bu tesise saldırılar düzenlemiştir.
Son zamanlarda Ukrayna tarafı, Rusya içindeki hedeflere karşı FP-1 kamikaze insansız hava araçlarını aktif olarak kullanmaya başladı. Yerli şirket Fire Point tarafından üretilen bu araçlar, saatte 205 km hıza ulaşabiliyor. 60 kg'lık bir savaş başlığıyla 1.600 km mesafe kat edebiliyor. Bazı yeni modellerde bu rakamın 2.700 km'ye kadar çıktığı söyleniyor.
Navigasyon söz konusu olduğunda, drone hem Amerika Birleşik Devletleri'nin GPS'ini hem de Rusya'nın GLONASS sistemini kullanıyor. Her iki sinyal de kaybolursa, FP-1 dahili navigasyon sistemiyle uçmaya devam edecektir. Drone'un ucuz hammaddelerden üretildiğini belirtmekte fayda var. Bu nedenle fiyatı çok yüksek değil. Ukrayna portalı "Defense Tech Community"e göre, Fire Point her gün yaklaşık yüz adet FP-1 drone üretiyor ve bunları 55 bin ABD dolarına satıyor.
Fire Point tarafından geliştirilen yeni sistem, Ukrayna silahlı kuvvetlerinin uzun menzilli vuruş kabiliyetlerini yeni bir seviyeye taşıdı. Bazı kaynaklar FP-5 Flamingo'yu insansız hava aracı olarak tanımlasa da, aslında turbojet motorlu bir seyir füzesidir. Şirketin basın açıklamasına göre, sistem saatte 900 km hızla uçabiliyor ve 3.000 kilometreye kadar mesafedeki hedefleri vurabiliyor. Savaş başlığı 1.150 kg ağırlığında. Bu, Ukrayna cephaneliğindeki diğer insansız hava araçlarından çok daha yıkıcı bir güç anlamına geliyor.
Ancak Flamingo füzesinin üretimi karmaşık ve pahalı bir süreçtir. Bu nedenle Ukrayna, öncelikli olarak askeri amaçlarla, yani en önemli stratejik hedeflere karşı kullanmaktadır. Bunlar arasında silah depoları, askeri üsler ve askeri-sanayi işletmeleri yer almaktadır. Ayrıca, Fire Point şirketi, balistik yörünge boyunca uçan Flamingo'nun daha küçük versiyonları olan FP-7 ve FP-9 füzelerini geliştirmiştir. Bu füzelerin sırasıyla 200 ve 855 km mesafedeki hedefleri vurabildiği söylenmektedir. Bununla birlikte, söz konusu iki füze henüz savaş koşullarında kullanılmamıştır. Üretici firma testler yürütmektedir.
Ukraynalı bir insansız hava aracının Kremlin üzerinde ilk uçuşunu gerçekleştirmesinin üzerinden üç yıl geçti. O zamanlar, insansız hava aracı Rus başkentini çevreleyen hava savunma sistemlerini etkisiz hale getirerek büyük yankı uyandırmıştı. O dönemde ülke hala savaşın dehşetinden kurtulamamıştı; savaşın etkisini sadece sınır kasabaları hissederken, Moskova ve St. Petersburg gibi şehirlerin halkı günlük hayatlarına devam ediyordu. Ancak o zamandan beri çok şey değişti. Ukraynalılar, uzun menzilli saldırı dronlarının geniş bir yelpazesini geliştirdiler ve seri üretime geçebildiler. Sonuçlar, her gün patlayan petrol sahalarında ve amansızca hedef alınan askeri-sanayi kompleksinde açıkça görülüyor.
Aslında, bu yılın başına kadar Rusya uzun menzilli saldırı dronları alanında öndeydi. Moskova'nın müttefiki, İran'dan hazır bir model aldı ve idari yollarla Alabuga'da büyük bir üretim tesisi kurdu. Daha sonra, Rusya'nın tüm uzun menzilli kamikaze dronları Fars teknolojisi temelinde geliştirildi. Ukrayna ise farklı bir yol izledi. Hükümet, dron montajı için devasa bir fabrika kurmak yerine, bu işi onlarca büyük ve küçük kuruluşa devretti. Özel şirketler, hatta birkaç çalışanı olan teknoloji laboratuvarları bile devlet siparişlerini kazanmak için mücadele etti.
Rekabet de yeni yeniliklere yol açtı. Ukrayna silahlı kuvvetleri, farklı irtifalarda, hızlarda ve yönlerde farklı yöntemler kullanarak uçan insansız hava araçları (İHA) edindi. Bu da Rusların bunlara karşı koyma yeteneğini azalttı. Sonuç olarak, Ukraynalılar Geran-2 (Şahed-136) İHA'larına etkili bir şekilde nasıl karşı koyacaklarını aylarca düşünürken, Ruslar güçlerini ve yeteneklerini her bir İHA için ayrı ayrı tahsis etmek zorunda kaldılar. En önemlisi, Ukrayna böylece kendi topraklarında yaşanan savaşı Rusya'ya taşıdı. İHA'lar savaşın dehşetini cepheden yüzlerce, hatta binlerce kilometre uzağa taşıdı.
YORUMLAR