Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı, 27 Ağustos 1973 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümetleri arasında imzalanan Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması çerçevesinde Irak’ın Kerkük ve diğer üretim sahalarında üretilen ham petrolün Ceyhan Deniz Terminali’ne ulaştırılması amacıyla inşa edilmiştir. 40” çapında, 986 km. uzunluğundaki ilk hat 1976 yılında işletmeye alınmış ve ilk tanker yüklemesi 25 Mayıs 1977 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Birinci boru hattına paralel olan ve inşaat çalışmaları 1985 yılında başlayan ikinci boru hattı 1987 yılında tamamlanmıştır. 46 inçlik bu boru hattı ile yıllık taşıma kapasitesi 70,9 milyon tona yükseltilmiştir. 19 Eylül 2010 tarihinde Türkiye ile Irak arasında Kerkük-Yumurtalık Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması’nın ve ilgili protokollerinin yenilenmesine ve 15 yıl boyunca uzatılmasına yönelik değişiklik anlaşması imzalanmıştır.
Boru hattının Türkiye kısmının sahibi ve aynı zamanda boru hattının Türkiye kısmının işletimi yapan kurum Boru Hatları İle Petrol Taşıma Anonim Şirketi (BOTAŞ)’tır.
Geçmişi yarım asra ulaşan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden, Irak merkezi hükumetini saf dışı bırakarak bir firmaya Barzanilerin yönetimindeki Kuzey Irak özerk hükumetiyle ticaret hakkı verilmesi üzerine Irak merkezi hükumeti tahkime gitmiş ve davayı kazanmıştı. İtirazımızı reddeden tahkim ülkemizi tazminata mahkum etmiş. Cezayı, petrolden para kazanan Barzani yönetimi veya mezkur şirket değil; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ödeyecek.
Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden gerçekleştirilen petrol sevkiyatına ilişkin uluslararası tahkim davasında Türkiye aleyhine verilen 1 milyar 471 milyon dolarlık (69,14 milyar TL) tazminat kararı, Paris İstinaf Mahkemesi tarafından da onandı. Kararın ardından CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Türkiye'nin söz konusu cezayı ödemek zorunda kalacağını ileri sürdü.
Yavuzyılmaz, AKP hükümetinin uluslararası tahkim kararının iptali için Paris İstinaf Mahkemesi'nde açtığı davanın reddedildiğini öne sürerek, "1 milyar 471 milyon dolar tutarındaki ceza ödemesi için geri sayım başladı" dedi.
Dava, Türkiye'nin 21 Mayıs 2014 ile 30 Eylül 2018 tarihleri arasında Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden Irak petrolünü, Irak'ın onayı olmadan taşıdığı, Adana-Ceyhan Terminali'nden yüklediği ve Irak'ın belirlediği fiyatın altında sattığı iddiaları üzerine açıldı.
Uluslararası Tahkim Mahkemesi, 13 Şubat 2023 tarihinde Türkiye'nin Irak'a net 1 milyar 471 milyon dolar tazminat ödemesine hükmetmişti. Türkiye'nin bu kararın iptali istemiyle Paris İstinaf Mahkemesi'ne yaptığı başvurunun da reddedildiği ileri sürüldü.
Sözcü gazetesinin haberine göre BOTAŞ eski Gaz Alım Daire Başkanı Ali Arif Aktürk konuya ilişkin değerlendirmesinde, tazminat tutarına faizlerin de ekleneceğini belirterek toplam yükün 3 milyar doların üzerine çıkabileceğini iddia etti.
Medyada yer alan bazı iddialara bakılırsa, Irak hükümetinin açtığı tazminat davasının 30 milyar dolarlık olduğunu da hatırlatmak gerekiyor. Zamanında hükümetin hatası,“Türkiye, petrolü yalnızca Irak Devlet Petrol Pazarlama Teşkilatından (SOMO) alır” cümlesinin anlaşmaya eklenmesini kabul etmiş olmasıydı. Bu cümle anlaşmaya eklenmiş olmasaydı, yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ceza da çıkmayabilirdi. O dönem Enerji Bakanı Taner Yıldız’dı; bu maddenin konulması için ısrar edip şimdi ülkesinin bu davayı kazanmasını sağlayan ise Irak Enerji Bakanı Hüseyn el Şehristani’ydi.
Tahkim heyeti Türkiye’nin (PKK ile mücadelenin hararetli döneminde petrol boru hattına yapılan sabotajlardan kaynaklanan hasarı zamanında onarmadığı gibi) bazı yükümlülüklerini ihlal ettiğine hükmetmekle birlikte Ankara’nın kimi karşı taleplerini de kabul etti. Üstelik 2018 sonrasını kapsayan ikinci tahkim süreci hâlen devam ediyor. Dolayısıyla hukuki süreç kapanmış değil; iki tarafın önünde hâlâ önemli bir müzakere alanı bulunmaktadır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye ve Irak arasında Paris merkezli Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Merkezi (ICC) nezdinde görülen davada, Irak'ın beş talebinden dördünün reddedildiğini, Türkiye'nin taleplerinin ise büyük çoğunluğunun kabul edilerek Irak'ın Türkiye'ye tazminat ödemesine hükmettiğini bildirmişti.
Şimdi söyleyin ey azizler! Kim kime, ne kadar tazminat ödeyecek?
Yorumlar
Yorum Gönder