 |
| Virginia (SSN-774) sınıfı nükleer enerjili taarruz denizaltısı |
ABD Donanması, NATO'nun açık ara en büyük denizaltı gücüne sahiptir. 2025 yılının sonu itibarıyla toplam 14 nükleer enerjili stratejik füze denizaltısı (SSBN), dört nükleer enerjili güdümlü füze denizaltısı (SSGN) ve 48 nükleer enerjili saldırı denizaltısı (SSN) hizmetteydi. Donanmanın şu anda hem SSBN hem de SSN'ler için önemli sayıda devam eden inşa programı bulunmaktadır. Bu durum, ilgili sanayi tabanını önemli ölçüde baskı altına almaktadır.
Nükleer denizaltıların inşası, ilki 1998 mali yılında tedarik edilen uzun süredir kullanılan Virginia (SSN-774) sınıfına odaklanmıştır. 2025 mali yılı itibarıyla toplam 41 adet denizaltının siparişi onaylanmış olup, alımların en az 2039 mali yılına kadar her yıl yaklaşık iki denizaltı olmak üzere devam etmesi beklenmektedir. Montaj, Connecticut, Groton'daki General Dynamics Electric Boat ve Virginia, Newport News'deki Huntington Ingalls Industries tersanesi arasında paylaşılmaktadır. Her iki tersane de tüm denizaltıların ayrı parçalarının inşasından sorumludur; nükleer reaktör bölmesinin montajı ve nihai entegrasyonu ise iki tesis arasında eşit olarak paylaşılmaktadır. Virginia sınıfı, "Bloklar" olarak bilinen ve aşamalı olarak iyileştirilen bir dizi versiyon halinde inşa edilmiştir; bunların en yenisi Blok VI'dır. Blok V'nin ikinci birimi olan Arizona'dan (SSN-803) itibaren denizaltılar, füze kapasitesinde önemli bir artış sağlayan Virginia Yük Modülü (VPM) entegrasyonuyla genişletiliyor. Mevcut birim maliyeti yaklaşık 4,5 milyar ABD doları (3,8 milyar Euro).
2021 mali yılında ABD Donanması, yeni Columbia (SSBN-826) sınıfı denizaltıların tedarikine başladı. Bu denizaltılardan on ikisi, 126 milyar ABD doları (107 milyar Euro) maliyetle, donanmanın en öncelikli programı olarak kabul edilen bir proje kapsamında, mevcut 14 adet Ohio (SSBN-726) stratejik denizaltı filosunun yerini alacak. Virginia sınıfı denizaltılarda olduğu gibi, inşaat Electric Boat ve Newport News arasında paylaşılacak, ancak Electric Boat tüm ünitelerin nihai montajından sorumlu olacak. Newport News, bu kararın karşılığında Virginia sınıfı montajında daha büyük bir pay üstlenerek bir miktar telafi elde edecek. Bugüne kadar iki Columbia sınıfı denizaltının üretimine onay verildi. Geri kalan on denizaltının ise 2026 mali yılından itibaren her yıl bir adet olmak üzere tedarik edilmesi planlanıyor. Virginia ve Columbia denizaltılarının eş zamanlı inşası, Soğuk Savaş sonrası dönemdeki azalmalardan sonra denizaltı üretimini artırmanın doğasında var olan zorluğu ortaya koymuştur. Virginia sınıfı teknelerin son teslimatları yılda yaklaşık 1,2 adet civarında seyrediyor ve bu da üretimde artan bir gecikmeye yol açıyor. Öte yandan, Columbia sınıfının öncü üyesinin teslimatının ise 17 aya kadar geciktiği bildiriliyor. Endüstriyel performansı iyileştirmek için hem sermaye altyapısına hem de iş gücüne önemli yatırımlar yapılıyor, ancak bu yatırımların ne ölçüde başarılı olacağı şu aşamada belirsiz.
Kanada
Kanada şu anda dört adet Victoria sınıfı devriye denizaltısından (eski adıyla İngiliz Kraliyet Donanması Upholder sınıfı) oluşan küçük bir denizaltı filosuna sahip. Bu sınıfın değiştirilmesi planları, 2021 yılında kurulan Kanada Devriye Denizaltı Projesi (CPSP) kapsamında geliştiriliyor. Bu proje, 2030'ların ortalarından itibaren mevcut denizaltıların yerini alacak ve şu anda 60 milyar Kanada doları (37 milyar Euro) değerinde olduğu bildirilen bir program kapsamında '12'ye kadar yeni denizaltının alınması öngörülüyor.
Ağustos 2025'te açıklanan önemli bir kararla, Kanada hükümeti, yeni denizaltıları tedarik etmek üzere Almanya'nın TKMS ve Güney Kore'nin Hanwha Ocean şirketlerinin kısa listeye alındığını duyurdu. TKMS'nin teklifi, Alman ve Norveç donanmaları için geliştirilen Tip 212CD tasarımına dayanırken, Hanwha Ocean ise Kore Cumhuriyeti Donanması'nın KSS-III tasarımının bir varyantını sunuyor. İkinci teklif, mevcut Victoria sınıfı denizaltıların bakımından sorumlu olan Babcock International'ın Kanada iştirakiyle yapılan bir iş birliği anlaşmasından faydalanıyor. Nihai yüklenicinin seçilme zamanlaması henüz açıklanmadı.
Birleşik Krallık
İngiliz Kraliyet Donanması'nın (RN) denizaltı filosu, 2025 yılı sonu itibariyle dört adet Vanguard sınıfı SSBN ve altı adet Astute sınıfı SSN'den oluşuyordu. Sınıfın yedinci ve son üyesi olan Achilles, BAE Systems'in Barrow-in Furness tersanesinde inşa halinde bulunuyor.
İngiltere'nin mevcut ana denizaltı programı, sayısal olarak birebir aynı sayıda Vanguard sınıfının yerini alacak dört adet Dreadnought sınıfı stratejik denizaltı içindir. Bu dört SSBN'nin tamamının imalatı, 22 Eylül 2025'te dördüncü denizaltı olan HMS King George V için düzenlenen sembolik ilk çelik kesme töreninin ardından Barrow'da devam etmektedir. Sınıfın 2030'ların başlarında hizmete girmeye başlaması planlanmaktadır. Projenin toplam maliyeti, 10 milyar GBP'lik bir acil durum fonu da dahil olmak üzere 41 milyar GBP (47 milyar €) olarak bütçelenmiştir. Mayıs 2025'teki son resmi açıklamalara göre - gecikmeler ve maliyet aşımları konusundaki önemli endişelere rağmen - programın zamanında ve bütçeye uygun olarak ilerlediği bildirilmiştir.
Dreadnought sınıfının ardından, Avustralya-İngiltere-ABD AUKUS savunma ortaklığının 1. Sütunu olarak adlandırılan kapsamda edinilen nükleer enerjili saldırı denizaltıları SSN-AUKUS (SSN-A) üretime girecek. SSN-A denizaltıları, sırasıyla Barrow ve Güney Avustralya'daki Osborne'da yeni bir denizaltı inşa tesisinde hem İngiliz Kraliyet Donanması (RN) hem de Avustralya Kraliyet Donanması (RAN) için inşa edilecek ve tüm ünitelerin reaktörleri Derby'deki Rolls-Royce tarafından üretilecek. Program, 2023 yılında 4 milyar GBP (4,6 milyar €) tutarında Detaylı Tasarım ve Uzun Süreli Tedarik (D2L2) aşamasına girdi ve bu aşama projeyi ilk imalata kadar 27 yıl boyunca sürdürecek. İlk RN SSN-A'nın 2030'ların sonlarında teslim edilmesi, ilk Avustralya Kraliyet Donanması denizaltısının ise takip eden on yılın başlarında gelmesi bekleniyor. İngiliz 2025 Stratejik Savunma Gözden Geçirme (SDR), RN için 12 adede kadar SSN-A denizaltısının inşa edilmesini öngörüyor.
Fransa
Fransa'nın denizaltı kuvveti yapısı, yazıldığı sırada dört SSBN ve beş SSN'den oluşan İngiliz komşusuna benzer. Sualtı kuvvetinin SSN unsuru şu anda, Soğuk Savaş döneminden kalma altı adet Rubis sınıfı denizaltıdan, aynı sayıda ve önemli ölçüde daha büyük 'Barracuda' veya Suffren sınıfı denizaltılara geçiş sürecindedir.
Cherbourg'daki Naval Group tarafından inşa edilen Suffren sınıfı denizaltıların tasarımı, Soğuk Savaş sonrası ekonomik koşullar nedeniyle uzun bir geliştirme sürecinden geçti. İlk denizaltı nihayet Aralık 2006'da sipariş edildi ve önemli teslimat öncesi ve sonrası denemelerin ardından Haziran 2022'de operasyonel hizmete girdi. İki denizaltı daha 2024 ve 2025 yıllarında aktif filoya katıldı ve kalan üçünün de 2027 ile 2030 yılları arasında katılması bekleniyor. Mevcut Amerikan ve İngiliz nükleer enerjili muadillerinin aksine, Fransız denizaltılarının reaktörleri düşük zenginleştirilmiş uranyumla çalışıyor ve bu da hizmet ömürleri boyunca periyodik yakıt ikmali gerektiriyor. Fransız Donanmasının stratejik denizaltılarının yerini alacak olan SNLE 3G veya üçüncü nesil nükleer enerjili balistik füze denizaltı programı halihazırda devam ediyor. Bu proje 2021 yılında resmen başlatıldı ve Mart 2024'te Cherbourg'da öncü denizaltı için ilk çelik kesme töreni gerçekleştirildi. Henüz adı belirlenmemiş olan denizaltının 2035 yılında hizmete girmesi ve yaklaşık beş yıllık aralıklarla üç kardeş denizaltısının daha hizmete girmesi planlanıyor. Programın toplam maliyeti henüz açıklanmadı. Naval Group'un Cherbourg tesisi ayrıca hem NATO hem de NATO dışı filolar için bir dizi önemli ihracat sözleşmesini desteklemekle de meşgul.
Hollanda
Hollanda Kraliyet Donanması'nın, Walrus sınıfı denizaltı filosunun yerine geçecek gemilerin temini için uzun süredir sürdürdüğü çabalar, Eylül 2024'te Fransa'nın Naval Group şirketiyle "Barracuda" ailesinin dört adet dizel-elektrikli "Blacksword" varyantının satın alınmasına ilişkin sözleşmenin imzalanmasıyla başarıyla sonuçlandı. Bu sözleşme, TKMS'nin Type 212CD ve Saab'ın A26 tasarımının büyütülmüş C718 versiyonunun da kısa listeye alındığı, kıyasıya rekabetin yaşandığı bir yarışmanın ardından, Mart 2024'te Hollanda'nın ihtiyacı için tasarımın geçici olarak seçilmesiyle imzalandı. Denizaltılar, Hollanda hizmetinde Orka sınıfı olarak bilinecek. Mart 2024 itibarıyla toplam program maliyeti 5,65 milyar Euro'dur.
Naval Group ile yapılan anlaşma, sınıfın ilk iki üyesinin sözleşmenin imzalanmasından on yıl sonra, 2034 yılında teslim edilmesini öngörüyor. Denizaltıların şirketin Cherbourg tersanesinde monte edileceği görünse de, Royal IHC denizaltılar için modüler yapılar sağlayacak ve diğer Hollandalı şirketler önemli alt yükleniciler olacak. Planlanan teslimat takvimine uymak için imalata 2026 yılında başlanması bekleniyor. Başarılı tasarımın seçilmesindeki önceki gecikmeler, mevcut iki denizaltının, yeni denizaltılar gelene kadar kardeşleri için yedek parça sağlamak üzere bekletileceği anlamına geliyor; Walrus ise zaten hizmet dışı bırakılmış durumda.
Almanya ve Norveç
Hem Almanya hem de Norveç şu anda sırasıyla Tip 210 Ula ve Tip 212A sınıfı tasarımlara sahip, Alman yapımı altı adet denizaltı filosuna sahip. Bu iki sınıf da nihayetinde ortak bir tedarik programı kapsamında TKMS Tip 212CD ('Ortak Tasarım') denizaltılarıyla değiştirilecek. Ortak Tip 212 isimlendirmesine rağmen, Tip 212CD önceki Tip 212A'dan çok daha büyük ve esasen yeni bir tasarımdır.
Type 212CD programının kapsamı, Temmuz 2021'de TKMS ile dört Norveçli ve iki Alman denizaltı için imzalanan 5,5 milyar avroluk ilk sözleşmeden bu yana kademeli olarak genişletildi. Aralık 2024'te Almanya, siparişini iki denizaltıdan altı denizaltıya çıkarmak için opsiyon kullandı ve bunun maliyetinin 4,7 milyar avro olduğu bildirildi. Ardından, Aralık 2025'te Norveç hükümeti, parlamento onayına bağlı olarak kendi siparişini altı denizaltıya çıkarmayı planladığını açıkladı. Bu, 46 milyar NOK (3,9 milyar avro) maliyetle gerçekleşecek. İlk siparişe göre önemli fiyat artışı, kısmen enflasyon, sistem ve silah yükseltmeleri ve Almanya'da ikinci bir üretim hattının kurulması maliyetine yapılan mali katkı ile açıklanmaktadır. Bu, TKMS'nin hem iç hem de ihracat gereksinimlerini karşılama konusundaki yoğun iş yükü göz önüne alındığında, zamanında teslimatı sağlamak için gereklidir. Proje, Kongsberg-Atlas Elektronic kta Deniz Sistemleri konsorsiyumu aracılığıyla ORCCA savaş sistemlerinin teslimatı da dahil olmak üzere önemli Norveç endüstriyel katılımını içermektedir.
Norveç'e ait ilk Type 212CD gemisinin imalatına TKMS Kiel tersanesinde Eylül 2023'te başlandı. Geminin 2029'da teslim edilmesi bekleniyor ve bunu 2030 ile 2035 yılları arasında ilk üç kardeş gemisi takip edecek. Almanya'ya ait ilk iki Type 212CD gemisinin ise 2031 ve 2034 yıllarında hizmete girmesi planlanıyor. Alman Deniz Kuvvetleri'nin 'Vizyon 2035+' kuvvet yapısı planı, nihayetinde bu sınıftan dokuz geminin sipariş edilmesini öngörüyor; ihracat siparişlerini güvence altına alma çalışmaları da devam ediyor.
İtalya
İtalya'nın denizaltı gücü, Fincantieri'nin Almanya'nın TKMS şirketiyle ortaklaşa inşa ettiği dört adet Tip 212A Todaro sınıfı denizaltı ve dört adet daha eski Sauro sınıfı denizaltıdan oluşmaktadır. Daha eski denizaltılar, şu anda yapım aşamasında olan U212 NFS (Yakın Gelecek Denizaltı) tasarımıyla birebir aynı sayıda denizaltıyla değiştirilecektir.
U212 NFS, Fincantieri tarafından geliştirilen, evrim geçirmiş bir Tip 212A tasarımıdır. Uzatılmış bir gövdeye, hidrodinamik iyileştirmelere, lityum iyon pillere ve yükseltilmiş savaş sistemleri ve sensörlerine sahiptir. Fincantieri, Şubat 2021'de ilk iki denizaltı ve ilgili eğitim ve destek için 1,35 milyar EYR'lik bir sözleşme aldı. Temmuz 2023 ve Haziran 2024'te ek üniteler ve yetenek yükseltmeleri için iki opsiyon kullanıldı ve toplam maliyet 1,16 milyar € oldu. Aralık 2025'te son denizaltı için ilk çelik kesme töreninin ardından, grubun Muggiano tersanesinde dört denizaltının tamamının imalatı devam etmektedir.
U212 NFS sınıfının dört üyesinin teslimatlarının 2027 ile 2032 yılları arasında gerçekleşmesi planlanıyor. Bunları, daha büyük bir çift U212 NFS EVO sınıfı denizaltının takip etmesi ve bunların da planlanan Yeni Nesil Denizaltı (NGS) için teknolojik bir köprü oluşturması bekleniyor.
İsveç ve Polonya
İsveç'in mevcut denizaltı tedarik programı, iki adet A26 Blekinge sınıfı denizaltının inşasına odaklanmıştır. Bu denizaltılar, mevcut tek A17 sınıfı denizaltı olan Södermanland'ın yerini alacak ve modernize edilmiş üç adet A19 Gotland sınıfı denizaltıyı tamamlayarak denizaltı gücünü dört birimden beş birime çıkaracaktır.
Karmaşık ve uzun bir geliştirme sürecinin ardından, Blekinge sınıfı için ilk sipariş Haziran 2015'te Saab'ın yan kuruluşu Kockums'a verildi. O dönemde, teslimatların 2022 ve 2024 yıllarında 7,6 milyar SEK maliyetle gerçekleşmesi bekleniyordu. Gotland sınıfı için orta ömür yükseltmelerini kapsayan ilgili bir sözleşme, yeni denizaltılar için tasarlanan teknolojinin büyük bir kısmının riskini azaltmayı amaçlıyordu. Ancak, Blekinge sınıfının teslimatı başlangıçta öngörülenden çok daha zor ve pahalı oldu ve bu da Ağustos 2021 ve Ekim 2025'te önemli sözleşme yeniden müzakerelerine yol açtı. Şimdi denizaltıların 2031 ve 2033 yıllarında toplam 25 milyar SEK (2,3 milyar €) maliyetle teslim edilmesi bekleniyor. İsveç, A26 ve geliştirilmiş varyantlarını ihraç etmek için önemli çabalar sarf etti. Birkaç aksaklığın ardından, bu girişimler nihayet Kasım 2025'te Polonya'nın kendi 'Orka' denizaltı değiştirme programı için A26 tasarımını temel olarak seçtiğini açıklamasıyla başarıya ulaştı. Henüz resmi bir sözleşme imzalanmamış olsa da, 2030'lu yıllarda teslim edilmek üzere üç denizaltı siparişi planlandığı anlaşılıyor.
 |
| İspanya'nın önde gelen S-80 sınıfı denizaltısı Isaac Peral |
İspanya
İspanya'nın denizaltı gücü, S-80 denizaltı programının yürütülmesinde daha önce yaşanan önemli sorunlar nedeniyle sadece iki SSK'ya (Süper Gemi) indirgenmiştir. Ülkenin ilk tamamen yerli denizaltılarını üretmeyi amaçlayan proje, ilk olarak 2003 yılında hükümet onayını almıştır. O dönemde, tamamı hava bağımsız tahrik (AIP) sistemiyle donatılmış dört S-80 denizaltısının 2011 ile 2014 yılları arasında yıllık aralıklarla teslim edilmesi bekleniyordu.
Navantia'nın Cartagena tersanesinde programın uygulanması, beklenmedik ağırlık artışı nedeniyle yüzdürme kaybı da dahil olmak üzere geniş yankı uyandıran sorunlarla karşılaştı. Bunlar artık büyük ölçüde geride kaldı ve ilk gemi Isaac Peral, Kasım 2023'te hizmete girdi. Sınıfın ikinci üyesi Ekim 2025'te denize indirildi ve 2030 yılı sonundan önce teslim edilmek üzere iki kardeş gemi daha inşa halinde. Bu ikili, tesisin geliştirilmesindeki zorluklardan kaynaklanan gecikmelerin ardından, inşa aşamasından itibaren AIP ile donatılmış sınıfın ilk üyeleri olacak.
Navantia'nın azmi, S-80 projesinin başarılı bir şekilde tamamlanmasına olanak sağlayacak gibi görünse de, programın yaklaşık 4,3 milyar avroluk maliyeti, ilk tahminin iki katından fazla. Geçmişteki sorunlar, okyanus tipi denizaltı yeteneği arayan donanmalar için uygun, büyük ve modern bir tasarım olmasına rağmen, tasarımın ihracat yarışmalarındaki şansını da engellemiş gibi görünüyor.
Yunanistan
Yunanistan'ın denizaltı envanteri, dört adet modern AIP donanımlı Tip 214 Papanikolis sınıfı denizaltı ve çeşitli yaş ve konfigürasyonlarda beş adet eski Tip 209 denizaltıdan oluşmaktadır. Yunan Donanmasının geleceğe yönelik planları arasında Papanikolis sınıfı denizaltıların orta ömürlü modernizasyonları ve eski denizaltıların dört yeni denizaltıdan oluşan bir sınıfla değiştirilmesi yer almaktadır. Bu tedarik süreci, yüzey filosunun modernizasyonuna öncelik verilmesi nedeniyle henüz erken aşamalarındadır.
Türkiye
Türk Deniz Kuvvetleri, NATO'nun en büyük dizel-elektrikli devriye denizaltı filosuna sahiptir. Bunların tamamı Alman tasarımı olup, dört adet Tip 209/1200 ve sekiz adet Tip 209/1400 denizaltısının yanı sıra, daha yeni iki adet Tip 214 AIP donanımlı denizaltıyı da kapsamaktadır. Yerel olarak Reis sınıfı olarak bilinen Tip 214'ler, 2009 yılında verilen ve Gölcük Deniz Tersanesi'nde teknoloji transferi anlaşması kapsamında yerel olarak inşa edilmesini öngören 2,1 milyar avroluk altı denizaltılık siparişin bir parçasıdır. Projenin gerçekleştirilmesi, muhtemelen yeni sınıfa önemli miktarda Türk yapımı ekipmanın dahil edilmesi nedeniyle beklenenden daha uzun sürmüştür. İlk iki Reis sınıfı denizaltı 2024 ve 2025 yıllarında hizmete girmiştir. Üçüncüsü Mayıs 2025'te denize indirilmiş olup, kalan üç denizaltının tamamı inşa halindedir.
Gelecekteki denizaltı üretimi, ilki 2025 yılının başlarında Gölcük'te imalatına başlanan yeni bir 'MİLDEN' milli denizaltısına odaklanacak. Tamamen yerli tasarım, savunma sanayi devi Aselsan da dahil olmak üzere Türkiye'nin genişleyen savunma sanayi tabanından önemli ölçüde katkı alıyor. Bu proje, hem NATO denizaltı sanayisinin gelişen doğasını hem de ittifak genelinde su altı kuvvetlerinin modernizasyonuna verilen artan önemi temsil ediyor.
Kaynak: European Security and Defence
