İnsansız hava araçlarının çatışma alanlarında yaygınlaşmasıyla birlikte, daha önce savaş uçakları için geliştirilen dost ve düşman tespiti (IFF) çözümlerinin sürekli olarak yenilenmesi gerekmektedir. Çünkü üretici sayısı ve araç sayısı her geçen gün artmakta, radarlar ve hava savunma sistemleri için yazılım üretenlerin gelişmeleri takip etmeleri ve tanımlamaları güçleşmektedir.
Temmuz 2025 itibarıyla, Amerika Birleşik Devletleri Federal Havacılık İdaresi (FAA), Amerikan semalarında uçmak üzere kurumda kayıtlı 822.039 insansız hava aracı (İHA) olduğunu açıkladı. Bu kayıtların 433.407'si ticari İHA'lar, 377.484'ü ise hobi amaçlı uçaklar içindi. Analitik bir şirket olan Drone Industry Insights, dünya genelinde İHA uçuşlarının 2023'te 15,5 milyondan 2024'te 19,5 milyona yükseldiğini belirtti. Konuyu daha iyi anlamak için, bir savunuculuk kuruluşu olan Hava Taşımacılığı Eylem Grubu, geçen yıl 35,3 milyon tarifeli ticari uçuş gerçekleştiğini söyledi. Gelecekte bir noktada, yıllık İHA uçuş sayısının insanlı uçuşları geçeceği varsayılabilir. Mevcut savaş alanları zaten İHA'larla dolu ve bunlar büyük ölçüde Ukrayna'daki devam eden savaşın simgesel silahı haline geldi. Haziran 2025'te İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında yaşanan ve "On İki Gün Savaşı" olarak adlandırılan çatışmada insansız hava araçları (İHA'lar) önemli ölçüde kullanıldı. Raporlar, bu uçakların çatışma sırasında hedefleri keşfetmek, mühimmat teslim etmek ve belirli hedeflere karşı tek yönlü saldırı (OWA) İHA'ları olarak kullanıldığını belirtiyor.
Özellikle Ukrayna'ya baktığımızda, önümüzdeki yıl boyunca bu operasyon bölgesinde uçabilecek İHA sayısı oldukça yüksek. Forbes'un Mart 2025'te yayınladığı bir raporda, Ukrayna hükümetinin 2025 yılı sonuna kadar sadece yerli fabrikalar tarafından 4,5 milyon İHA üretilmesi hedefi koyduğu belirtildi. Bu tür binlerce uçak, Ukrayna'yı Rusya'nın işgal ettiği topraklardan ayıran 1.287 km'lik cephe hattı üzerinde herhangi bir anda uçuyor olabilir.
Beklendiği gibi, İHA'ların çoğalmasıyla birlikte, düşman uçaklarını tespit etmek ve düşürmekle görevli insansız hava aracı karşıtı (C-UAV) sistemleri de çoğalıyor. Hem Rusya hem de Ukrayna, C-UAV sistemlerinin geliştirilmesine önemli ölçüde çaba ve kaynak ayırıyor. Standart bir C-UAV taktiği, uçağı pilotuna bağlayan radyo frekansı (RF) bağlantısını bozmaktır. Pilot, bu bağlantı üzerinden uçağa komutlar gönderir ve uçak da uçuşuyla ilgili telemetri verilerini ve topladığı görüntü istihbaratı gibi bilgileri geri gönderir. Standart bir güvenlik mekanizması, RF bağlantısı kesilirse İHA'nın yerinde inmesi veya başlangıç noktasına geri dönmesidir. Dolayısıyla, bir İHA, RF bağlantısı bozulduğunda bu eylemleri gerçekleştirebilir. Benzer şekilde, bir İHA, konum, navigasyon ve zamanlama (PNT) sinyallerini almayı bırakırsa bu önlemleri alabilir. PNT sinyalleri, küresel navigasyon uydu sistemi (GNSS) takımyıldızları tarafından iletilir. Birçok İHA, navigasyon için GNSS PNT sinyallerini kullanır. Dolayısıyla, bazı İHA karşıtı karıştırma taktikleri, İHA'nın PNT sinyallerini almasını engellemek için İHA'nın GNSS alıcısını da hedef almaktadır. Bu nedenlerle, hem Ukraynalı hem de Rus mühendisler, İHA'larının RF kontrolüne ve GNSS PNT sinyallerine olan bağımlılığını azaltacak yaklaşımlar geliştirmeye çalışmaktadırlar.
Hem savaş alanında hem de savaş alanı dışında insansız hava araçlarının (İHA) küresel olarak yaygınlaşması, benzersiz zorluklar yaratmaktadır. Hava Trafik Kontrol (ATC) yetkilileri, İHA'ların ve insanlı muadillerinin gökyüzünü güvenli bir şekilde paylaşabilmelerini sağlamalıdır. Ordular, düşman İHA'larını tespit edebilmeli ve onlarla mücadele edebilmelidir. Bu arada, kendi insansız hava araçlarını tanımlamalı ve bunların dost İHA karşıtı sistemler tarafından hedef alınmamasını sağlamalıdırlar. Bunu sağlamak söylendiği kadar kolay değildir: Çok rotorlu birinci şahıs görüş (FPV) uçakları gibi taktik İHA'lar, savaş alanının üzerinde giderek daha yaygın hale gelmektedir. Bu tür platformlar genellikle küçüktür, bu da onları görmeyi zorlaştırır ve dolayısıyla tanımlamayı da zorlaştırır. Eğitimsiz bir göz için, bu uçakların çoğu aynı, hatta çok benzer görünebilir. Eğitimli bir göz için bile, 150 metrede uçan bir İHA'yı kesin olarak tanımlamak zor olabilir. Ordular ayrıca çok çeşitli tipler kullanabilir, bu da dost bir FPV dronunu düşman uçağından ayırt etmeyi zorlaştırır. Ukrayna ordusunu ve sivil toplumunu destekleyen Dignitas Ukraine vakfı, ülkenin silahlı kuvvetlerinin şu anda 100 farklı türde FPV İHA kullandığını belirtti.
