 |
| F-35 Lightning II Müşterek Taarruz Uçağı. |
Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'na (JSF) Ortak Mutabakat Zabtı ile ortak üretici olarak katılmıştı. Programın katılımcıları Türkiye'nin yanı sıra ABD, İngiltere, İtalya, Hollanda, Avustralya, Danimarka, Kanada ve Norveç'ten oluşuyordu. Türkiye ilk etapta 100 adet F-35A uçağı almayı taahhüt etmişti. Ancak ABD yönetimi Türkiye'nin Rusya'da S-400 Hava Savunma füzeleri almasını bahane ederek Türkiye'yi F-35 programından çıkardığı gibi 100 uçaklık siparişinden ödemesi ve imalatı yapılan uçaklarımızı vermedi. Bu da yetmedi, F-16 Block 70 uçakları ve eski F-16 savaş uçaklarımız için yükseltme kiti satın alma talebimiz de onaylanmadı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın açıklamalarına da yansıdığı gibi KAAN savaş uçağı prototipleri için motor verildi ama seri üretim için sipariş verilen uçak motorlarının satışı da onaylanmadı.
F-35 savaş uçaklarının iki rakibi var. Bunlardan F-22 Raptor uçakları da ABD üretimi. F-35'ten farkı çift motoru olması ve ABD dışında satışına izin verilmemesi. Diğer rakibi ise Rusların SU-57 savaş uçakları. Bu uçağın prototipleri fuar ve gösterilerde büyük beğeni almakla birlikte seri üretime geçilmesinde ve Rusya dışına satışında geç kalındı. Sebebi Rusya'nın Ukrayna ile savaş halinde olması ve bu sebeple ekonomik sıkıntılar yaşaması olabilir.
 |
| KF-21 Boramae. |
Türkiye'nin KAAN'ı seri üretime geçip F-35 savaş uçaklarına rakip olamadı ama Güney Kore bir rakip çıkardı. Güney Kore, kendi imkanlarıyla geliştirdiği KF-21 Boramae savaş uçağının birim maliyetlerini kamuoyuna duyurarak savunma sanayiinde büyük bir ses getirdi. Resmi olarak 4.5 nesil savaş uçağı olarak sınıflandırılan KF-21, özellikle yüksek maliyetli Batılı savaş uçaklarına karşı bütçe dostu bir seçenek olarak görülüyor.
 |
| J-35. |
Çin’in ABD’nin F-35 savaş uçağına rakip olarak geliştirdiği beşinci nesil hayalet savaş uçağı J-35, prototip aşamasını geride bırakmaya hazırlanıyor.
Savunma sanayiinde ve savaş uçağı üretiminde daha çok rakip var ama ABD'nin uçak üreticilerinden Lockheed Martin, 7 Ocak 2026'da yaptığı açıklamada, F-35 Lightning II Müşterek Taarruz Uçağı programında rekor kıran bir yıla imza attığını ve yıl boyunca 191 adet F-35 teslim ederek önceki yıllık teslimat rekoru olan 142'yi geride bıraktığını duyurdu.
Bu dönüm noktası, Lockheed Martin'in 3 Mart 2025'te küresel F-35 filosunun bir milyon uçuş saatini aştığını duyurmasının ardından geldi. Daha da önemlisi, 2025 yılında F-35 program ekibi, yıllarca gecikmiş olan ve daha önce uçak teslimatlarını geciktiren TR-3 (Teknoloji Yenileme 3) yazılım güncelleme paketini tamamladı.
Lockheed Martin basın bülteninde, "Yıllık F-35 üretimi şu anda yapım aşamasında olan diğer müttefik savaş uçaklarından beş kat daha hızlı bir tempoda gerçekleşiyor ve bu da programın ölçeğini ve olgunluğunu vurguluyor" ifadelerine yer verdi.
Şirket ayrıca, 2025 yılında İtalya ve Danimarka'nın sırasıyla filolarına 25 ve 16 uçak ekleyerek F-35 programlarını artırdığını belirtti ve yıl boyunca uluslararası filolarda kaydedilen diğer önemli kilometre taşlarına da değindi:
- 16 Aralık'ta Finlandiya, Fort Worth'ta ilk F-35A uçağının tanıtımını kutladı;
- 13 Ekim'de Belçika, ülkeye ilk F-35A'larının gelişini memnuniyetle karşıladı;
- 1 Nisan'da Norveç, F-35 programındaki sipariş verdiği bütün uçakları teslim alan ilk ortak ülke oldu.
Lockheed Martin, F-35'in 2025'teki operasyonel başarıları arasında, 22 Haziran'da İran nükleer hedeflerine karşı düzenlenen 'Midnight Hammer' Operasyonuna katılımını, 9/10 Eylül gecesi Polonya üzerinde Rus insansız hava araçlarının düşürülmesindeki rolünü ve F-35B'nin ABD Deniz Piyadeleri'nin 542. Deniz Piyade Savaş Uçağı Filosu (VMFA-542) tarafından ABD Merkez Komutanlığı sorumluluk alanına beş aylık bir konuşlandırma sırasında yaklaşık 5.000 saat kazasız uçuş gerçekleştirmesini gösterdi.
Lockheed Martin ayrıca, Eylül 2025'te F-35 Ortak Program Ofisi (JPO) ile 24 milyar ABD doları karşılığında 296 adede kadar F-35'in üretimi ve teslimatı için 18-19 numaralı partiler konusunda nihai bir anlaşmaya vardığını ve bunun program tarihinin en büyük üretim sözleşmelerinin tamamlanması anlamına geldiğini belirtti. JPO ve Lockheed Martin ayrıca, 2025 ve sonrasında F-35 işletmesi genelinde yıllık bakım faaliyetlerini destekleyen bir Hava Aracı Bakım Sözleşmesi konusunda da anlaşmaya vardılar.
Lockheed Martin'in F-35 Lightning II programından sorumlu başkan yardımcısı ve genel müdürü Chauncey McIntosh, şirket basın bülteninde şu sözlerle yer aldı: “F-35 girişiminin üretim taahhütlerimizi yerine getirmesinden, mükemmel performans sergilemesinden ve 2025 yılında küresel ortaklıklarımızı büyütmesinden son derece gurur duyuyorum. Savaşçılarımız Amerika'nın ve dünyanın dört bir yanındaki müttefiklerimizin çıkarlarını korumak için F-35'i kullanmaya devam ederken, her türlü tehdidi alt etmek için en son teknolojiyi savaşçıların eline ulaştırmaya kararlıyız.”
Şu anda dünya genelinde 12 ülke F-35 uçaklarını kullanıyor ve yaklaşık 1.300 uçak hizmette.
